• Haydi Gel Erzurum’a Gel, Erzurum Yahşi Güzel…

    Tarih: 19 Ekim 2009 Pazartesi | Katagori: Gezdim-Gördüm-Yazdım | Etiket:

    Bu sene pekçok ?ehri gidip görme f?rsat?m oldu, bu kez de istikamet Erzurum’du. 7 y?l önce de merak edip ziyaret etti?im Erzurum’u bu kez olumlu anlamda çok de?i?mi? ve güzelle?mi? buldum. Bu be?enide belki de her yerini gezebilmem ve çok iyi a??rlanmam a??r basm?? olabilir 🙂 (Ki küçü?üm Asl?’y? çok hasta-ate?li b?rakmama ve akl?m ?stanbul’da kalmas?na ra?men.) Erzurum’u gezerken bize e?lik eden Sevgili Kas?m Bey ve Sevgili Yusuf Bey’lere sonsuz te?ekkürler…

    Erzurum, yüksek da?lar?n çevreledi?i yüksek bir plato üzerine kurulu, bir uçtan bir uca yar?m saatte gidebilece?iniz, asl?nda küçük bir ?ehir. Ancak öylesine tarihi bir ?ehir ki gezilecek-görülecek yerler hiç bitmiyor. Tarihi bir ?ehir olmas?n?n yan?s?ra Erzurum’u Erzurum yapan en önemli özelliklerinden biri de Palandöken Da??. K???n da?da ad?m atacak yer olmad???, otelde rezervasyonsuz kalacak yer asla bulunamayaca?? söylenen Palandöken, kars?z pek bir ç?plak, pek bir yavan geldi gözüme. San?r?m da? manzaras?na en çok kar ve a?aç yak???yor. Bize söylendi?ine göre, so?u?u pek me?hur Erzurum’da bir söz varm??; “Kar 7 kere da?a, 1 kere ba?a ya?arsa as?l k?? o zaman ba?larm??.” (Henüz da?a 3 kez ya?m??, yani çok so?uklara biraz daha var 🙂

    Erzurum deyince ilk akla gelen Çifte Minare (Büyük ?ehir Logosuna girecek kadar Erzurum ile özde?le?mi?.) oluyor. Muazzam ta? oymac?l??? ile insan sabr?n?n ve ustal???n?n bir abidesi gibi yükselen Çifte Minare’yi gezmeden Erzurum gezisi olmaz gibime geliyor.



    800 y?l? a?k?n tarihi ile Erzurum’un en eski camilerinden biri olan Ulu Cami, “k?rlang?ç” olarak tabir edilen kalaslar?n birbiri üzerine konmas? ile yap?lm?? görkemli ah?ap kubbeye ve akusti?in do?al yolla sa?lanmas? için mimari ustal?kla yerle?tirilmi? harika hafif sivri kemerlere sahip. Çifte Minare’nin hemen yan?nda bulunan Ulu Cami’yi de görmeden giderseniz yaz?k olur.

    Erzurum tarihi bir ?ehir olmaktan çok, tarihle içiçe bir ?ehir diyebilirim. Tarihi alanlar ?ehre uzak veya izole bir alanda de?il, bizzat oturdu?un mahallede, hatta cadde üzerindeki bir dükkan?n hemen yan?nda olabiliyor. Üç Kümbetler geni? bir ye?il alan içerisinde, eski Erzurum evlerinin bulundu?u bir mahallede yer al?yor mesela.

    Tu?ladan yap?lm?? minaresindeki incelikli çini i?lemeleri ile Yakutiye Medresesi’ni de görmeden olmaz. ?u anda bak?mda olan medrese, tam merkezde oldu?u için merkez ilçeye de ismini vermi?. (Asl?nda Erzurum’da hemen hemen her yerde “Erzurum Belediyesi” yerine “Yakutiye Belediyesi” yaz?s?n? görmek mümkün.)

    Anla??lan Roma ?mparatoru’da benim gibi gezmeyi çok seven bir ki?ilikmi?. Sen kalk taa Romalar’dan Erzurum’a kadar gel, burada da bir kalem olsun, k???n manzara güzel oluyor diyerek bir kale in?aa et 🙂 ?ç kale konumunda yap?lan kalenin en büyük özeli?i; önceleri gözetleme kulesi olarak yap?lan, daha sonra saat eklenerek saat kulesine dönü?türülen kulesi. Eh! madem oraya kadar geldiniz ü?enmeyip dar, ah?ap merdivenleri de t?rman?p Erzurum silüetini seyredin lütfen 🙂

    Zaman?nda, bugün mevcut olmayan çepeçevre surlardan Erzurum’a 7 kap?dan girilirmi?. Çevresindeki illere ba?lant?s?na göre isimlendirilen bu kap?lar; Tebriz Kap?, Erzincan Kap?, Gürcü Kap?, Kars Kap?s?, Kavak Kap?, Yeni Kap? ve ?stanbul Kap? olarak adland?r?lm??. Foto?raftaki, eski ?stanbul yoluna ba?lant?l? olan ?stanbul Kap?. (Çevredeki ?i?elerden ve ate? yak?ld??? anla??lan ta?lardan yola ç?karak, ?u anda çok da iyi bir kullan?ma hizmet edildi?i söylenemez malesef.)

    Erzurum’da en çok ho?uma gidenlerden biri güldür güldür akan çe?meleri. Hemen hemen her kö?e ba??nda bulunan çe?melerden çok da lezzetli bir su akmakta. Çevrede öylesine tarihi eser var ki, toprak alt?ndan ç?kar?lm?? eski çe?meleri de?erlensin diye çevre parklarda kullan?yorlar ve hepsi de akar vaziyette. (?stanbul’da onar?l?p ??k?r ??k?r görünümlü, ancak çe?melerinden sadece t?ss sesi gelen süs çe?melerine inat…)

    Oltu ta?? Erzurum ile özde?le?mi? bir ta?. Koca bir han sadece oltu ta?? ve Erzurum ta?? denilen oniks ta?? ile yap?lan alt?n ve gümü? tak? dükkanlar? ile dolu. Ta?han’a u?rad???n?zda tek derdiniz binlerce model içerisinden birini seçmek olacakt?r sadece.


    Bayanlara tak? olur da erkeklere tespih olmaz m?? Erzurumlu hemen her erke?in elinde ucu gümü? imameli, oltu ta??ndan boncuklara ince gümü? kakma i?lemi yap?lm?? tespih ve parma??nda da oltu ta?l? yüzük görmek mümkün.


    Erzurum, yak?n tarihinde de dönüm noktas? say?labilecek olaylara damgas?n? vuran ?ehirlerden biri. Bu olaylar?n en önemlisi tabii ki milli mücadele birli?inin kurulmas?nda ikinci ad?m olarak kabul edilebilecek Erzurum Kongresi. Halen meslek lisesi olarak kullan?lan binan?n kongre odas? oldu?u gibi korunmu?. Tüm mebuslar?n isimleri ve nereden geldikleri, oturduklar? s?ralar, hatta Atatürk’ün kendi el yaz?s? ile yaz?lm?? (üzerinde düzeltme karalamalar? ile birlikte) kararlar?n? görebilirsiniz. (Tabii tüyleriniz ürpererek…)

    Erzurum evleri hakk?nda detayl? bilgi edinmek istiyorsan?z, mutfaklar? nas?ld?r, evleri ve ev hayat? nas?ld?r merak ediyorsan?z buyrun “Erzurum Evleri”ne. 11 eski evin tek bir çat? alt?nda toplan?p restore edilmesiyle olu?an bu mekan, hem sorular?n?za cevap olacak, hem de içerisinde oturup çay?n?z?-kahvenizi yudumlarken yorgunlu?unuzu alacakt?r.

    Geleneksel Erzurum evinin klasik çat?s?; k?rlang?ç çat?. (Çat?n?n tepesinin küçük bir pencere ile sonlanmas? da geleneksel)



    Erzurum deyip de semaverde pi?en çaydan ve k?rklama ?ekerden bahsetmemek olmaz. Japon’lar?n çay seramonisi olur da Erzurumlu’nun olmaz m?? Bir kere çay?n kömür ate?inde yava? yava? demlenmesini sa?layan semaver gelene?i var. (Gerçi ?imdilerde kömürlünün yerini elektrikli semaverler alm?? durumda.) Çay da illaki ince belli küçük bardakta olacak, içine ?eker at?lmayacak, ?eker yana?a s?k??t?r?l?p her yudumla beraber yava? yava? eriyerek çaya tad verecek. ??te k?rklama usulü bu oluyor. Zaman zaman dükkanlarda akide ?ekerine benzer sert limonlu ?ekerler de gördüm, bazen onlar da tercih ediliyormu?.

    Ç?k??ta do?al ürünlerden yap?lan reçel, konserve, tur?u ve petekli bal da alabilirsiniz. Buraya özgü, maydanoza benzer “a?otu”ndan yap?lan konserve bana çok ilginç geldi.

    Gelelim Erzurum’un me?hur “Ca? Kebab?”na. Ca? kebab? bir nevi dönerin yat?k halde konulup, yaprak yaprak de?il de “ca?” denilen ?i?lere daha büyük parçalar halinde kesilerek geçirilmi?i. Koyun etinden yap?lan kebap, benim gibi etseverler için bulunmaz bir nimet.

    ?ster ca? kebap, ister döner yiyin, daha sipari? vermeden sofraya ilk önce çok ince lava?, közlenmi? sivri biber, so?an salatas? ve çoban salata servis ediliyor. Lava?tan küçük parçalar kopar?p ca?dan ç?kard???n?z 2-3 lokma et ile so?an ve biberi dürüm yap?p yemek i?in raconu. Kebab?n yan?na da muhakkak ev yap?m? ayran istemeyi ihmal etmeyin. (Ca? Kebab?’n? Gelgör’de, döneri ise Hac?baba’da yeme?i unutmay?n.)



    Son olarak da buraya has “kaday?f dolmas?ndan” bahsetmemek olmaz. Bu tatl?y? ?stanbul’da da yerdim, ancak gerçekten has? Erzurum’da yap?l?yormu?. Ç?t?r ç?t?r bu lezzeti paket yapt?rarak da yan?n?zda götürebilirsiniz. Kabaca; tel kaday?f?n ortas?na ceviz konulup, uzunca bir köfte ?eklinde sar?l?p, yumurtaya bulanarak k?zart?lmas?ndan ve ?erbetlenmesinden yap?lan tatl?n?n has?n? “Muammer Usta”da yiyebilirsiniz. Mike Matheny Womens Jersey

     Jacob Trouba Jersey